Siyaset
Dünya savaşı sessizce başlıyor mu ?
Dünya şekillendiren Çin ABD savaşı yavaş yavaş gün yüzüne çıkıyor biz basit bir savaş seyrederken asıl 50 yıl sonrası dünyası şimdiden şekilleniyor
Trump İran'ın gemilerini durduracağını söyledi. Ama o gemilerin %90'ı Çin'e gidiyor.
Trump bugün açıklama yaptı:
"İran'a haraç ödeyen her gemiyi uluslararası sularda durduracağız."
Herkes bunu İran'a karşı bir hamle olarak gördü.
Ben bir soru sordum.
O gemiler kime gidiyor?
İran petrolünün %80-90'ını Çin'e satıyor.
Durduracağı gemilerin neredeyse tamamı Çin'e giden gemiler.
Trump İran diyor. Ama aslında Çin'in petrol hattını kesiyor.
Kimse bunu konuşmuyor.
Önce Islamabad'da ne olduğuna bakalım.
Pakistan'ın arabuluculuğuyla ABD ve İran masaya oturdu. Vance ABD heyetine başkanlık etti. Saatlerce görüşüldü.
Anlaşma olmadı.
JD Vance "Son ve en iyi teklifimizi verdik" deyip masadan kalktı.
Saatler sonra Trump iki açıklama yaptı. İkisi de çok ağır.
Birincisi:
"ABD Donanması Hürmüz Boğazı'na giren veya çıkan tüm gemileri abluka altına alacak. Tam bir abluka devreye sokuyoruz. İran'ın sevdiği insanlara petrol satıp sevmediklerine satmamasına izin vermeyeceğiz. Ya hep ya hiç olacak."
İkincisi:
"Çin gemilerini bize yollasın. Venezuela'ya yollasın. Bizde fazla petrol var. Daha ucuza bile satarız."
Bu iki açıklamayı yan yana koyduğunuzda resim netleşiyor.
Birincisiyle Çin'in petrol hattını kesiyor. İkincisiyle Çin'e "benden al" diyor.
Peki Çin neden ABD'den alsın?
Şu an Çin, İran'dan kendi parasıyla petrol alıyor. Yuan ile. Dolar yok, SWIFT yok, ABD'nin kontrolündeki hiçbir sisteme bağımlı değil.
ABD'den alırsa ne olur?
Dolar kullanmak zorunda kalır. ABD bankacılık sistemine girer, SWIFT üzerinden işlem yapar.
ABD istediği zaman musluğu kapatabilir. Yaptırım koyabilir. Hesapları dondurabilir.
Tıpkı İran'a yaptığı gibi. Tıpkı Rusya'ya yaptığı gibi.
Trump petrol satmak istemiyor. Çin'i kendine bağımlı yapmak istiyor.
Çin bunu biliyor.
Mesele petrol değil. Mesele kontrol.
Şimdi İran'ın Hürmüz'de ne kurduğuna bakalım.
İran boğazda bir gişe sistemi kurdu.
Her ülkeye 1'den 5'e kadar öncelik puanı veriyor.
Birinci öncelik: Dost ülkeler. Geçiş kolaylaştırılıyor.
Diğer ülkeler güvenlik taramasından geçiyor. İsrail veya ABD bağlantısı olmadığı doğrulanıyor. Sonra ücret ödeniyor.
Ücret: Varil başına 1 dolar. Yuan veya kripto ile.
Ödeme yapılınca İran Devrim Muhafızları geçiş kodu veriyor. Gemi boğaza yaklaştığında kodu radyodan iletiyor. Devriye botu karşılıyor. Boğazdan geçene kadar eşlik ediyor.
Bu sistem Mart 2026'da İran Meclisi tarafından yasalaştırıldı.
Ve Japonya bile bu sistemi kullandı. ABD'nin en yakın müttefiklerinden biri. İran'a yuan ile ödeme yaparak gemilerinin geçmesini sağladı.
Şimdi kritik soruya gelelim.
ABD gerçekten Çin gemisini durdurabilir mi?
Bir Çin ticaret gemisini uluslararası sularda durdurmak ve aramak ne anlama gelir?
Çin bunu ticaret ablukası olarak görür. Egemenlik ihlali olarak görür.
Sessiz kalmaz.
Çin'in muhtemel tepkileri:
İran'a desteğini artırır. Hürmüz'deki yuan sistemini güçlendirir. Donanmasını bölgeye yaklaştırabilir, ABD tahvili satışını hızlandırabilir.
Yani Çin gemisini durdurursanız sorunu çözmezsiniz. Büyütürsünüz.
Peki durduramazsa?
O zaman daha büyük bir sorun var.
Trump "tüm gemileri durduracağız" dedi. Dünya izliyor.
Körfez ülkeleri izliyor.
Avrupa izliyor.
Taiwan izliyor.
Rusya izliyor.
Hepsinin aklında tek bir soru var: Amerika dediğini yapabilir mi?
Eğer Çin gemileri geçmeye devam ederse ve ABD durduramıyorsa cevap herkes için netleşir.
"Yapamıyor."
Ray Dalio'nun formülünü hatırlayın.
"Süper güçler kritik ticaret yollarında kontrolü kaybettiğinde güven çöker. Müttefikler uzaklaşır. Para kaçar."
Portekiz böyle bitti. Hollanda böyle bitti. İngiltere 1956'da Süveyş'te böyle bitti.
İki senaryo var. İkisi de riskli.
Birincisi: ABD Çin gemilerini durdurur. Abluka gerçek olur. Bu İran savaşından çok daha tehlikeli bir krize dönüşebilir. Çünkü karşınızda İran değil Çin var.
İkincisi: ABD Çin gemilerine dokunamaz. Abluka kağıt üzerinde kalır. "Bu ülke dediğini yapamıyor" algısı oluşur. Müttefikler mesafe koyabilir. Dolar zayıflayabilir.
İlk test çok yakında.
Bir Çin petrol tankeri Hürmüz'e doğru yola çıktığında ABD Donanması ne yapacak?
O an her şeyi belirleyecek.
Bu benim kişisel analizim.
Önümüzdeki birkaç gün çok yoğun geçecek.
Trump bugün açıklama yaptı:
"İran'a haraç ödeyen her gemiyi uluslararası sularda durduracağız."
Herkes bunu İran'a karşı bir hamle olarak gördü.
Ben bir soru sordum.
O gemiler kime gidiyor?
İran petrolünün %80-90'ını Çin'e satıyor.
Durduracağı gemilerin neredeyse tamamı Çin'e giden gemiler.
Trump İran diyor. Ama aslında Çin'in petrol hattını kesiyor.
Kimse bunu konuşmuyor.
Önce Islamabad'da ne olduğuna bakalım.
Pakistan'ın arabuluculuğuyla ABD ve İran masaya oturdu. Vance ABD heyetine başkanlık etti. Saatlerce görüşüldü.
Anlaşma olmadı.
JD Vance "Son ve en iyi teklifimizi verdik" deyip masadan kalktı.
Saatler sonra Trump iki açıklama yaptı. İkisi de çok ağır.
Birincisi:
"ABD Donanması Hürmüz Boğazı'na giren veya çıkan tüm gemileri abluka altına alacak. Tam bir abluka devreye sokuyoruz. İran'ın sevdiği insanlara petrol satıp sevmediklerine satmamasına izin vermeyeceğiz. Ya hep ya hiç olacak."
İkincisi:
"Çin gemilerini bize yollasın. Venezuela'ya yollasın. Bizde fazla petrol var. Daha ucuza bile satarız."
Bu iki açıklamayı yan yana koyduğunuzda resim netleşiyor.
Birincisiyle Çin'in petrol hattını kesiyor. İkincisiyle Çin'e "benden al" diyor.
Peki Çin neden ABD'den alsın?
Şu an Çin, İran'dan kendi parasıyla petrol alıyor. Yuan ile. Dolar yok, SWIFT yok, ABD'nin kontrolündeki hiçbir sisteme bağımlı değil.
ABD'den alırsa ne olur?
Dolar kullanmak zorunda kalır. ABD bankacılık sistemine girer, SWIFT üzerinden işlem yapar.
ABD istediği zaman musluğu kapatabilir. Yaptırım koyabilir. Hesapları dondurabilir.
Tıpkı İran'a yaptığı gibi. Tıpkı Rusya'ya yaptığı gibi.
Trump petrol satmak istemiyor. Çin'i kendine bağımlı yapmak istiyor.
Çin bunu biliyor.
Mesele petrol değil. Mesele kontrol.
Şimdi İran'ın Hürmüz'de ne kurduğuna bakalım.
İran boğazda bir gişe sistemi kurdu.
Her ülkeye 1'den 5'e kadar öncelik puanı veriyor.
Birinci öncelik: Dost ülkeler. Geçiş kolaylaştırılıyor.
Diğer ülkeler güvenlik taramasından geçiyor. İsrail veya ABD bağlantısı olmadığı doğrulanıyor. Sonra ücret ödeniyor.
Ücret: Varil başına 1 dolar. Yuan veya kripto ile.
Ödeme yapılınca İran Devrim Muhafızları geçiş kodu veriyor. Gemi boğaza yaklaştığında kodu radyodan iletiyor. Devriye botu karşılıyor. Boğazdan geçene kadar eşlik ediyor.
Bu sistem Mart 2026'da İran Meclisi tarafından yasalaştırıldı.
Ve Japonya bile bu sistemi kullandı. ABD'nin en yakın müttefiklerinden biri. İran'a yuan ile ödeme yaparak gemilerinin geçmesini sağladı.
Şimdi kritik soruya gelelim.
ABD gerçekten Çin gemisini durdurabilir mi?
Bir Çin ticaret gemisini uluslararası sularda durdurmak ve aramak ne anlama gelir?
Çin bunu ticaret ablukası olarak görür. Egemenlik ihlali olarak görür.
Sessiz kalmaz.
Çin'in muhtemel tepkileri:
İran'a desteğini artırır. Hürmüz'deki yuan sistemini güçlendirir. Donanmasını bölgeye yaklaştırabilir, ABD tahvili satışını hızlandırabilir.
Yani Çin gemisini durdurursanız sorunu çözmezsiniz. Büyütürsünüz.
Peki durduramazsa?
O zaman daha büyük bir sorun var.
Trump "tüm gemileri durduracağız" dedi. Dünya izliyor.
Körfez ülkeleri izliyor.
Avrupa izliyor.
Taiwan izliyor.
Rusya izliyor.
Hepsinin aklında tek bir soru var: Amerika dediğini yapabilir mi?
Eğer Çin gemileri geçmeye devam ederse ve ABD durduramıyorsa cevap herkes için netleşir.
"Yapamıyor."
Ray Dalio'nun formülünü hatırlayın.
"Süper güçler kritik ticaret yollarında kontrolü kaybettiğinde güven çöker. Müttefikler uzaklaşır. Para kaçar."
Portekiz böyle bitti. Hollanda böyle bitti. İngiltere 1956'da Süveyş'te böyle bitti.
İki senaryo var. İkisi de riskli.
Birincisi: ABD Çin gemilerini durdurur. Abluka gerçek olur. Bu İran savaşından çok daha tehlikeli bir krize dönüşebilir. Çünkü karşınızda İran değil Çin var.
İkincisi: ABD Çin gemilerine dokunamaz. Abluka kağıt üzerinde kalır. "Bu ülke dediğini yapamıyor" algısı oluşur. Müttefikler mesafe koyabilir. Dolar zayıflayabilir.
İlk test çok yakında.
Bir Çin petrol tankeri Hürmüz'e doğru yola çıktığında ABD Donanması ne yapacak?
O an her şeyi belirleyecek.
Bu benim kişisel analizim.
Önümüzdeki birkaç gün çok yoğun geçecek.
Kaynak: hazinehaber.com